Zez, nazywany również strabizmem, to zaburzenie ustawienia oczu, w którym najczęściej dochodzi do nieprawidłowej pracy mięśni poruszających gałką oczną. Uważa się, że obecnie około co 4 dziecko na świecie cierpi z powodu tego problemu. Niestety, ale nieleczenie zeza niewątpliwie utrudnia codzienne funkcjonowanie, a nierzadko także uniemożliwia wykonywanie określonych czynności, szczególnie wymagających widzenia przestrzennego czy dobrej koordynacji oko-ręka. Jakie są przyczyny i metody leczenia zeza?
Częstość występowania zeza u dzieci w Polsce i na świecie
Jak wskazuje Amerykańskie Towarzystwo Okulistyczne (American Academy of Ophthalmology), strabizm występuje u około 4% dzieci poniżej 6 roku życia. Dokładna częstość występowania zeza jest zróżnicowana i zależy od wieku, szerokości geograficznej, a także metod diagnostycznych i systemów kwalifikacji pacjentów.
Dla polskich pacjentów brakuje dokładnych danych. Jednakże pojedyncze publikacje potwierdzają, że także u nas częstość występowania zeza jest podobna, jak u rówieśników zza oceanu. Prof. J. Nawrocki wskazuje, że zez w Polsce, wśród dzieci, można oszacować na około 4%. Podobne dane przedstawiono również w raporcie „Zdrowie psychiczne i fizyczne dzieci i młodzieży w Polsce” opracowanych przez Główny Inspektorat Sanitarny.
Najczęstsze przyczyny zeza u dzieci
Wśród podstawowych, najczęściej wymienianych przyczyn występowania zeza u dzieci wymienia się:
- Zaburzenia pracy mięśni oka: zez może być konsekwencją nieprawidłowej pracy mięśni otaczających gałkę oczną, które kontrolują jej ruch.
- Zaburzenia widzenia połączone z brakiem odpowiedniego leczenia: występowanie innych zaburzeń widzenia lub chorób oczu może przyczyniać się do tego, że obraz z jednego oka będzie dominował nad jakością widzenia drugiego oka. Wtedy może dochodzić do skierowania jednej gałki ocznej w kierunku drugiej. Przy braku odpowiedniego leczenia choroby podstawowej lub korekcji zaburzenia widzenia sytuacja może się nasilać i utrwalać zeza.
- Choroby i zaburzenia neurologiczne: zez może być spowodowany nagłym wydarzeniem np. urazem lub może wynikać z przewlekłych chorób neurologicznych, takich jak mózgowe porażenie dziecięce lub guzy mózgu.
Jak wskazuje okulistka, dr Beata Kaczmarek, istotną przyczyną są także niewłaściwe przekonania rodziców, że małych dzieci się nie bada lub że zez w młodym wieku mija. Owszem, przejściowe problemy ze wzrokiem u kilkumiesięcznego niemowlęcia mogą wystąpić, ale nie powinny być bagatelizowane. Już od najmłodszego wieku, gdy coś nas niepokoi, powinniśmy niezwłocznie zgłosić się na kontrolę do lekarza pediatry lub okulisty.
Rodzaje zeza u dzieci
Odpowiednia diagnostyka, informująca nie tylko o występowaniu zeza, ale także o jego rodzaju i możliwej przyczynie niewątpliwe jest bardzo istotna, ponieważ warunkuje to, jaka metoda leczenia będzie odpowiednia. Wśród różnych rodzajów zeza wymieniamy:
- zeza jawnego: gdy jedno oko stale ustawione jest nieprawidłowo,
- zeza ukrytego: występuje, gdy przy zasłonięciu jednego oka ustawia się ono np. do nosa lub do skroni, co będzie widoczne jako ruch oka podczas odsłaniania tegoż oka, po powrocie do odsłonięcia obu oczu ustawiają się one prawidłowo,
- zeza pionowego: gdy jedno oko skierowane jest na obserwowany przedmiot, a drugie skierowane jest w dół lub w górę
- zez zbieżny: gdy jedno oko jest skierowane w kierunku nosa, a drugie jest skierowane prosto,
- zez rozbieżny: diagnozujemy, gdy jedno oko patrzy prosto, a drugie jest skierowane na zewnątrz.
Sposoby leczenia zeza u dzieci
Niewątpliwie występowanie zeza u dzieci jest problemem nie tylko funkcjonalnym, ale także czynnikiem stygmatyzującym w społeczeństwie. W związku z tym odpowiednie leczenie jest dla chorych nie tylko niezwykle ważne, ale także stanowi źródło ogromnej nadziei na normalne życie.
Jedną z podstawowych metod leczenia różnych zaburzeń widzenia, w tym także zeza, jest noszenie okularów korekcyjnych. Szczególnie w przypadku zeza wywołanego wadą wzroku, noszenie okularów jest niezwykle istotne, by oczy zaczęły ustawiać się prawidłowo. Następnie uzupełnieniem tego jest terapia ortoptyczna, w której odpowiednie ćwiczenia mięśni gałki ocznej mają za zadanie poprawić funkcjonowanie oczu. Ćwiczenia te wpływają na pracę mięśni i akomodację oka. Leczeniem bardziej inwazyjnym, które stosuje się, gdy dwie poprzednie metody zawiodą, jest leczenie chirurgiczne. W przypadku, gdy przyczyna zeza jest neurologiczna, bądź onkologiczna, konieczne jest właśnie leczenie neurologiczne lub onkologiczne. Zastosowanie wówczas okularów korekcyjnych pryzmatycznych często pomoże w ograniczeniu objawów zeza jakim jest np. podwójne widzenie.
To, co warto podkreślić to fakt, że leczenie zeza u dzieci należy rozpoczynać jak najwcześniej. Zaburzeń widzenia nie wolno bagatelizować, a odpowiednio wcześnie wdrożona terapia może pomóc w całkowitym pozbyciu się zaburzeń widzenia, w tym właśnie zeza.
Podsumowując, zez to jedno z zaburzeń w obrębie oczu, jakie występuje u dzieci. Jak w przypadku każdego problemu z widzeniem istotną rolę w powodzeniu leczenia odgrywa czas. Nie należy bagatelizować niepokojących objawów i sygnałów zgłaszanych przez dziecko. Wczesna konsultacja ze specjalistą pomoże w poprawie widzenia.
Artykuł partnera
Bibliografia:
- American Academy of Ophthalmology. Strabismus (squint). https://www.aao.org/eye-health/diseases/strabismus-squint.
- Nawrocki, J. (2002). Strabizm. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
- Główny Inspektorat Sanitarny. (2018). Zdrowie psychiczne i fizyczne dzieci i młodzieży w Polsce. Warszawa.
- B. Kaczmarek. Najczęstsze błędy w leczeniu zeza u dzieci. Podyplomie.pl, dostęp online.
