W obrębie całej jamy ustnej mogą powstawać różne zmiany, w tym bolesne nadżerki i owrzodzenia znane jako afty. Takie wykwity oprócz policzków i warg często atakują również język. Co jest powodem ich powstawania? Jak można leczyć afty na języku? Dowiedz się więcej.
Co to jest afta na języku?
Afta to bolesna nadżerka, która pojawia się w jamie ustnej. Ma okrągły lub owalny kształt i jest dość problematyczna. Boli, piecze, a w niektórych wypadkach utrudnia nawet mówienie i spożywanie pokarmów. Wykwity pojawiają się zazwyczaj na policzkach, podniebieniu miękkim oraz wargach. Dobę przed wystąpieniem nadżerki można odczuwać objawy zwiastujące jej pojawienie się, czyli swędzenie i pieczenie w miejscu wykwitu [1].
Afty na języku są znane jako afty małe (Mikulicza). Mają od 2 do 10 mm wielkości i występują pojedynczo lub w skupiskach maksymalnie do 5 wykwitów. Znikają dość szybko, a po zagojeniu się nie pozostawiają blizn. Afty Mikulicza są charakterystycznymi stanami zapalnymi w jamie ustnej u dzieci [2].
Skąd się biorą afty na języku?
Przyczyny aft na języku mogą skupiać się wokół urazów mechanicznych, ogólnoustrojowych zmian chorobotwórczych oraz patogenów: wirusów, bakterii lub grzybów. Na przykład u dzieci nadżerki w jamie ustnej mogą wynikać z obecności pasożytów w organizmie [3].
Istnieją również określone sytuacje i czynniki, które sprzyjają pojawieniu się afty na języku. Należą do nich m.in.:
- uszkodzenia mechaniczne i podrażnienia błony śluzowej w jamie ustnej spowodowane przygryzieniami, oparzeniami termicznymi lub chemicznymi, urazy przez protezy i aparaty ortodontyczne [2];
- problemy z prawidłowym funkcjonowaniem układu odpornościowego, w tym zaburzenia odporności wrodzonej, nabytej humoralnej oraz nabytej komórkowej [3];
- czynniki genetyczne, a zwłaszcza wrodzona skłonność do wytwarzania białek prozapalnych odpowiedzialnych za afty nawracające [4];
- przewlekły stres obniżający odporność organizmu [1];
- alergie pokarmowe np. na mleko lub orzechy [5];
- zaburzenia hormonalne [5];
- niedobór witamin i składników mineralnych, zwłaszcza żelaza [5].
Jak długo utrzymuje się afta na języku?
Bolesna afta na języku jest powodem dyskomfortu dla wielu pacjentów. Często utrudnia spożywanie pokarmów stałych i płynnych oraz mówienie. U dzieci jest zwykle powodem odmawiania przyjmowania posiłków. Małe afty na języku zwykle zanikają w ciągu dwóch tygodni. Po zagojeniu nadżerki nie pozostaje blizna [2].
Jeśli zmiana ma charakter nawracający i jest dużo większa (powyżej 10 mm), chory może mieć do czynienia z aftami Suttona. To duże owrzodzenia, które są bardzo bolesne i utrzymują się od dwóch do nawet dwunastu tygodni. Po zagojeniu pozostawiają ślad [2].
Jak można leczyć afty na języku?
Walka z aftami na języku może obejmować domowe sposoby leczenia oraz stosowanie preparatów dostępnych w aptece bez recepty. Podstawą jest oczywiście dbanie o prawidłową i regularną higienę jamy ustnej.
W przypadku bolesnej nadżerki można zastosować płukanie jamy ustnej domowymi roztworami. W praktyce sprawdzają się [5]:
- woda z solą kuchenną w proporcji pół łyżeczki soli na szklankę wody;
- napary z ziół, zwłaszcza z rumianku i szałwii.
Zmiany można smarować olejkiem z drzewa herbacianego lub żelem z aloesu. Pomocne okazują się również preparaty na afty z apteki. Żele, maści lub aerozole o działaniu odkażającym, przeciwbólowym i przeciwzapalnym pomagają szybciej uporać się z bolesnymi wykwitami [5].
W czasie występowania aft warto wzbogacić codzienną dietę w witaminy z grupy B, w tym w kwas foliowy oraz żelazo. Lepiej unikać potraw, które mogłyby podrażniać stan zapalny, szczególnie gorących, pikantnych, słonych lub kwaśnych posiłków [5].
Jeżeli afty na języku nie ustępują pomimo zastosowania ogólnodostępnych metod lub mają tendencję do nawracania, należy skonsultować się z lekarzem. W takich przypadkach może okazać się konieczne wdrożenie antybiotykoterapii lub innych silniejszy leków.
Artykuł powstał przy współpracy z Bausch + Lomb
Bibliografia:
[1] Tyszkiewicz I., Kozłowski Z., Współczesne poglądy na temat leczenia aft nawracających – przegląd piśmiennictwa, Dental Forum/1/2015/XLIII: 83-88.
[2] Darczuk D., Gałecka-Wanatowicz D., Problemy stomatologiczne w POZ. Trudno gojące się owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej, 2019 (witryna internetowa: https://www.mp.pl/medycynarodzinna/praktyka-kliniczna/218014,owrzodzenia-blony-sluzowej-jamy-ustnej (dostęp: 08.02.2024)).
[3] Antoniv R. i in., Afty nawracające – przegląd piśmiennictwa, Nowa Stomatologia 3/2014: 142-146.
[4] Lewkowicz N. i inni, Przewaga wytwarzania cytokin typu Th1 u chorych z aftami nawracającymi, Dent. Med. Probl. 2004, 41, 4, 655–660.
[5] Kuźnik M., Afty – przyczyny i leczenie, 2022 (witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/stomatologia/choroby-i-leczenie-przyzebia/295854,afty-przyczyny-i-leczenie (dostęp: 08.02.2024)).
