Osoby, które mają zespół stresu pourazowego, często doświadczają również poczucia winy. W szczególności osoby, które doświadczyły traumatycznych okoliczności, mogą zacząć odczuwać tak zwane poczucie winy związane z traumą. Czym jest syndrom ocaleńca i jak sobie z nim poradzić?
Syndrom ocaleńca
Jest to poczucie winy związane z traumą, nieprzyjemne uczucie żalu, które wynika z przekonania, że w momencie wystąpienia traumatycznego wydarzenia można było lub należało zrobić coś inaczej. Na przykład weteran wojskowy może żałować, że nie wrócił do strefy walki, by uratować poległego żołnierza. Osoba ocalała z gwałtu może czuć się winna, że nie walczyła w czasie napaści. Osoby, które przeżyły traumatyczne wydarzenie, mogą również doświadczać pewnego poczucia winy związanego z tym wydarzeniem. Na przykład, poczucie winy ocalałego jest często doświadczane, gdy osoba pokonała jakieś traumatyczne wydarzenie, podczas gdy inni nie.
Człowiek może się zastanawiać, dlaczego on przeżył, a inni nie. Może nawet obwiniać siebie za przeżycie, jakby zrobił coś złego. Doświadczanie poczucia winy związanego z traumą nie wydaje się zależeć od rodzaju doświadczonego zdarzenia traumatycznego. Narażenie na walkę, przemoc fizyczną, przemoc seksualną i żałobę wiązało się z doświadczeniem poczucia winy związanego z traumą. Na przykład, w jednym z badań 168 maltretowanych kobiet, tylko sześć zgłosiło brak poczucia winy z powodu maltretowania. Inne badanie przeprowadzone na osobach, które przeżyły gwałt i kazirodztwo, wykazało, że ponad połowa z nich zgłaszała doświadczanie umiarkowanego lub wysokiego poziomu poczucia winy.
Syndrom ocaleńca – objawy
Objawy tego zespołu mogą obejmować:
- silne emocje, takie jak lęk, smutek, gniew lub wycofanie się,
- trudności w radzeniu sobie z codziennymi zadaniami,
- problemy z koncentracją lub z zasypianiem,
- obniżenie nastroju lub depresja,
- pobudzenie emocjonalne i trudności z relaksem,
- flashbacki lub wyobrażenia związane z traumatycznym wydarzeniem,
- strach przed ponownym zetknięciem się z sytuacjami podobnymi do tej, która spowodowała traumę.
Jeśli ktoś doświadcza tych objawów po przeżyciu traumatycznego wydarzenia, powinien skonsultować się z lekarzem lub psychologiem w celu uzyskania pomocy. Leczenie może obejmować terapię, leki lub inne formy wsparcia, aby pomóc osobie poradzić sobie z objawami syndromu ocalałego.
Syndrom ocalałego – co dalej?
Poczucie winy po doświadczeniu traumatycznego wydarzenia jest poważne, ponieważ zostało powiązane z szeregiem negatywnych konsekwencji. Na przykład poczucie winy związane z traumą wiąże się z depresją, wstydem, lękiem społecznym, niską samooceną i myślami samobójczymi. Ponadto poczucie winy związane z traumą wiąże się z rozwojem zespołu stresu pourazowego. Biorąc pod uwagę potencjalne negatywne konsekwencje poczucia winy związanego z traumą, ważne jest, aby takie poczucie winy zostało uwzględnione w odpowiednim leczeniu psychologicznym.
Terapia a syndrom ocaleńca
Poczucie winy związane z traumą można leczyć za pomocą terapii poznawczo-behawioralnej. Poczucie winy związane z traumą może pojawiać się w zależności od tego, jak myśli się o danej sytuacji lub jak się ją interpretuje. Na przykład osoba, która przeżyła gwałt, może mieć poczucie, że powinna była przewidzieć nadchodzący atak, mimo że nie sposób przewidzieć, co się stanie. Albo policjant może czuć, że powinien był zrobić coś innego, aby zapobiec śmierci kolegi na trudnym zadaniu. Mimo że okoliczności były całkowicie poza jego kontrolą. Terapia poznawczo-behawioralna dla poczucia winy związanego z traumą skupiałaby się na pomaganiu ludziom w uświadomieniu sobie myśli lub przekonań, które leżą u podstaw poczucia winy, takich jak samokontrola.
Terapeuta pomógłby osobie stworzyć bardziej realistyczne interpretacje sytuacji. Na przykład zmniejszenie poczucia winy poprzez uświadomienie sobie, że traumatyczne wydarzenie było całkowicie poza ich kontrolą, a oni zachowali się w najlepszy sposób, jaki mogli w danej sytuacji. Poprzez zmniejszenie poczucia winy, terapia poznawczo-behawioralna może również pomóc w zwiększeniu współczucia dla siebie i akceptacji. Oprócz terapii poznawczo-behawioralnej, w rozwiązywaniu tej formy winy pomocne mogą być również podejścia psychodynamiczne i psychoanalityczne. Pomogłyby one pacjentowi zbadać swoje wczesne doświadczenia życiowe, aby zidentyfikować doświadczenia i czynniki, które mogą sprawić, że ktoś będzie bardziej skłonny do odczuwania winy i wstydu związanego z traumą.
